Zelfstandigheid bevorderen tijdens het eetmoment

Gemiddeld zit een dreumes en/ of peutergroep drie keer per dag aan tafel om te eten.
Hoe fijn is het als kinderen zich op dat moment niet hoeven te vervelen of hoeven af te wachten maar zelf mogen helpen?
Niet alleen goed voor het zelfvertrouwen maar het bevorderd ook meteen de persoonlijke en sociale competenties!

Waarom is zelfstandigheid zo belangrijk voor jonge kinderen?

Fysieke ontwikkeling

– Het stimuleert grote motorische ontwikkeling. Zoals gerichte bewegingen met schoonmaken.

– Het kind oefent de fijne motoriek. Zoals de pincetgreep. 

he- Het kind oefent de oog-handcoordinatie. 

Sociaal-emotionele ontwikkeling 

– Het scheelt veel wachten op hulp (en dus irritatie van zowel het kind als jou. Dit zorgt dat de hechting tussen jou en het kind niet onder druk komt te staan).

– Zelf iets doen levert succeservaringen op (en dat bevordert het zelfvertrouwen)

– Zelfstandigheid bevordert samenwerking tussen kinderen onderling (samen werken, elkaar iets uitleggen, iets aan elkaar laten zien, voor elkaar zorgen).

Cognitieve ontwikkeling

– Onbewust en op natuurlijke, ontspannen manier oefent het kind met taal en (voorbereidend) rekenen.

Wat levert de zelfstandigheid van een peuter de pedagogisch medewerker en ouder op? 

– Een peuter die minder afhankelijk is dus die minder begeleidingstijd vraagt. 
– Een peuter die trots op zichzelf is en dus lekkerder in zijn vel zit.
– Een peuter die minder hoeft te wachten en dus minder geïrriteerd is en minder hoeft te ‘zeuren’. 

Praktische tips

– Als je een peuter wilt leren hoe iets moet laat het dan voor al zien. Voordoen dus en niet verwoorden.
Dit heeft te maken met spiegelneuronen die bij peuters zeer actief zijn.
Ben je rechtshandig? Ga dan rechts van jouw peuter zitten. Ben je linkshandig? Ga dan aan de linkerkant zitten.
Zo blokkeren je handen het uitzicht van de peuter niet.
– Zorg dat de peuter zelfstandig bij de spullen kan die hij of zij nodig heeft (op eindhoogte en niet achter slot en grendel dus). 
– Uiteraard zijn de spullen kindvriendelijk (geen scherpe messen, kaasschaaf of heet water etc.)
– Zorg dat de spullen op kindermaat zijn. Zou jij kunnen afwassen met een afwasborstel zo groot als je eigen buik? 
– Zorg dat kinderen gemakkelijk alles tegelijk kunnen pakken (bijvoorbeeld door het op een dienblad te zetten) of zorg voor een ‘hulpkaart’ waar alle spullen op getekend staan. 
– Zorg dat alle spullen heel (niet kapot) en schoon zijn. 
– Zorg dat de spullen niet te zwaar zijn (leef je in, in de peuter: wat voor ons licht is kan voor hem/haar best zwaar zijn).
– Zorg voor oefenen tijd (een peuter doet er, zeker in het begin, circa 5 keer zo lang over als wij).
– Zorg voor een goede ruimte om de taak op / aan/ in uit te voeren waarin, zo nodig, geknoeid mag worden. Denk aan een plastic tafelkleed, een goed kinderschort, bouwzeil, laarsjes etc. 

Individueel oefenen met zelfstandige activiteiten rondom voeding

Impementatie op de groep

De kinderen zelf actief laten mee helpen en het voedingmoment als ontwikkelingskans pakken gebruiken verreist een omslag in het denken. Onze ervaring is een goede implementatie niet afhankelijk is van de kinderen (over het algemeen vinden die het leuk en kunnen het stukken beter dan verwacht) maar de visie en het gevoel pedagogisch medewerkers. Veel pedagogisch medewerkers vinden het lastig om af te wijken van het bekende. Hierdoor worden beren op de weg (de ruimte wordt vies, het is onveilig, kinderen krijgen te veel ruimte, er is te weinig ruimte voor het gesprek etc.) gebruikt om zich achter te verschuilen. Zolang pedagogisch medewerkers er echt mentaal niet aan toe zijn heeft implementatie in de praktijk nog geen zin. 

Ons advies is om kinderen in eerste instantie met iets kleins te laten helpen terwijl het ‘gewone’ voedingsmoment in tact blijft. Voorbeeld: De pedagogisch medewerkers schilt en snijdt het fruit zoals normaal en de kinderen pellen zelf alle mandarijnen.
Of tijdens het brood eten smeren kinderen zelf de boter uit die de pedagogisch medewerker op de boterhammen heeft gesmeerd. 
Op deze manier is de verandering overzichtelijk. Zowel de kinderen als de pedagogisch medewerker krijgen een positieve ervaring.
Pas als de pedagogisch medewerker er aan toe is kan het zelfstandig handelen van de kinderen stap voor stap worden uitgebreid.

Een andere tip is om collega’s bij elkaar te laten kijken. Zo ontstaat collegiale consultatie waarbij collega’s elkaar positief bekrachtigen.    

Voorbereide omgeving

De kans op een succesvolle implementatie is groter naar mate de omgeving goed voorbereid is: de juiste materialen zijn aanwezig en spullen hebben een vaste plek. Zo raken ze niet kwijt en weten de pedagogisch medewerkers en kinderen het te vinden. Afhankelijk van de visie van het kinderdagverblijf kan er voor gekozen worden (een deel van) de spullen op kindhoogte te bewaren. Dit kan bijvoorbeeld door een lage kinderkeuken. Maar het kan ook simpeler door lage kasten of een trolley.   

(Collegiale) Afspraken en stappenplan

Daarnaast zijn collegiale afspraken (wat doe je wanneer en op welke volgorde) van belang. Als iedere dag hetzelfde patroon wordt gevolgd kunnen kinderen hier op anticiperen en is de kans op zelfstandig handelen ook veel groter. Daarnaast schept het duidelijkheid voor pedagogisch medewerkers (ook voor invallers of nieuwe beroepskrachten): het is duidelijk wat er van hen wordt verwacht.   

De afspraken kunnen intern worden vastgelegd bijvoorbeeld door een beschrijving in de groepsmap. Er kan ook voor worden gekozen de stappen doormiddel van afbeeldingen (illustraties, tekeningen of foto’s) in de groepsruimte te hangen op kindhoogte. Hierdoor worden de kinderen actief betrokken bij de implementatie. Bijkomende voordelen zijn dat kinderen precies zien wat de volgende stap is en dat deze afbeeldingenreeks taalontwikkeling uitlokt. Een win-win-win-situatie! 

Uitwerking per eetmoment

Fruit eten

Peuters kunnen vrij goed zelfstandig hun fruit(salade) klaarmaken, mits de juiste hulpmiddelen worden aangeboden. 

Een voorbeeld:

Stap 1: 

Iedere peuter pakt of krijgt een snijplak, snijder, leeg bakje of bord (voor de schillen en restjes) en een bakje met voorbereide stukken fruit. 

– Uit hard fruit (appel, peer etc) kan het huis verwijderd worden en in vieren worden gesneden. 

– Mandarijn en sinaasappel kan in vier parten worden gesneden maar er kan ook alleen een beginnetje van de schil worden gemaakt. 

– Zacht fruit (aardbeiden, frambozen etc) kan in zijn geheel worden gegeven. Druiven kunnen gehalveerd worden (eigen inschatting). 

– Ander fruit zo veel mogelijk verwijderen van de pit(ten) en in zo groot mogelijke stukken aanbieden. Uiteraard rekening houdend met de fase waar de kinderen zich in bevinden en de situatie. 

Stap 2: 

De peuter hakt of pelt het fruit en eet het op

 

Handige spullen voor het zelfstandig bereiden van fruit

Snijplankjes. Onder andere verkrijgbaar bij de Xenos.
(montessori) snijders. Onder andere verkrijgbaar bij Etsy.
Schaaltjes (deze is van emaille). Onder andere verkrijgbaar bij Dille en Kamille.
Doekjes om appels mee op te wrijven. Deze vind je bij de Billenboetiek.

Uitbreiding van spullen

Champignonborsteltjes om zacht fruit mee schoon te maken. Onder andere verkrijgbaar bij De Kookwinkel
Banaansnijder. Onder andere verkrijgbaar bij bol.com
Appelsnijder. Onder andere verkrijgbaar bij Cookinglife
Appelsnijder (alleen onder begeleiding gebruiken) Onder andere verkrijgbaar bij Dille en Kamille

Uitwerking per eetmoment

Fruit eten

Peuters kunnen vrij goed zelfstandig hun fruit(salade) klaarmaken, mits de juiste hulpmiddelen worden aangeboden. 

Een voorbeeld:

Stap 1: 

Iedere peuter pakt of krijgt een snijplak, snijder, leeg bakje of bord (voor de schillen en restjes) en een bakje met voorbereide stukken fruit. 

– Uit hard fruit (appel, peer etc) kan het huis verwijderd worden en in vieren worden gesneden. 

– Mandarijn en sinaasappel kan in vier parten worden gesneden maar er kan ook alleen een beginnetje van de schil worden gemaakt. 

– Zacht fruit (aardbeiden, frambozen etc) kan in zijn geheel worden gegeven. Druiven kunnen gehalveerd worden (eigen inschatting). 

– Ander fruit zo veel mogelijk verwijderen van de pit(ten) en in zo groot mogelijke stukken aanbieden. Uiteraard rekening houdend met de fase waar de kinderen zich in bevinden en de situatie. 

Stap 2: 

De peuter hakt of pelt het fruit en eet het op

 

Manieren van fruit aanbieden

Handige spullen voor het zelfstandig bereiden van fruit

Snijplankjes. Onder andere verkrijgbaar bij de Xenos.
(montessori) snijders. Onder andere verkrijgbaar bij Etsy.
Schaaltjes (deze is van emaille). Onder andere verkrijgbaar bij Dille en Kamille.
Doekjes om appels mee op te wrijven. Deze vind je bij de Billenboetiek.

Uitbreiding van spullen

Champignonborsteltjes om zacht fruit mee schoon te maken. Onder andere verkrijgbaar bij De Kookwinkel
Banaansnijder. Onder andere verkrijgbaar bij bol.com
Appelsnijder. Onder andere verkrijgbaar bij Cookinglife
Appelsnijder (alleen onder begeleiding gebruiken) Onder andere verkrijgbaar bij Dille en Kamille

Manier van voorbereiden fruit

Champignonborsteltjes om zacht fruit mee schoon te maken. Onder andere verkrijgbaar bij De Kookwinkel
Banaansnijder. Onder andere verkrijgbaar bij bol.com
Appelsnijder (alleen onder begeleiding gebruiken) Onder andere verkrijgbaar bij Dille en Kamille